تو و هدايتيافتگان تفاوتى از نظر برنامه‌هاى تربيتى خداوند وجود داشت ؟ بنا بر اين مقصر اصلى خودت هستى و خود كرده اى كه لعنت بر خودت باد ! از ميان اين سه عمل « استكبار » ريشه اصلى است و به دنبال آن « تكذيب آيات الهى » و نتيجه آن « كفر و بىايمانى » است . اما چرا از گفتار اول آنها پاسخ نمىدهد ؟ زيرا واقعيتى است كه گريزى از آن نيست ، آنها بايد حسرت بخورند و غرق غم و اندوه باشند . و اما در مورد گفتار سوم دائر به تقاضاى بازگشت به دنيا چون در موارد متعددى از آيات قرآن به آن پاسخ داده شده ( از جمله آيه 28 سوره انعام وَلَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْه وَإِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ « اگر بازگردند همان اعمال گذشته را تكرار خواهند كرد . و آنها دروغ مىگويند » و همچنين آيه 100 سوره مؤمنون ، ديگر نيازى به تكرار نبوده است . از اين گذشته پاسخى را كه از گفتار دوم آنها داده است مىتواند اشاره اى به پاسخ اين سؤال نيز باشد ، زيرا هدف از بازگشت به دنيا چيست ؟ آيا چيزى جز اتمام حجت است ، در حالى كه خداوند اتمام حجت بر آنان كرده ، و چيزى در اين زمينه كم نگذارده است كه بار دوم آن را بيان كند ، آن تنبه و بيدارى كه مجرمان به هنگام مشاهده عذاب پيدا مىكنند يك نوع « بيدارى اضطرارى » است كه در صورت بازگشت به حال عادى آثار آن باقى نخواهد ماند ، درست همانند مطلبى است كه قرآن در باره مشركان به هنگام گرفتار شدن در ميان امواج دريا بيان مىكند كه خدا را به اخلاص مىخوانند ، اما وقتى كه به ساحل نجات رسيدند همه چيز را به دست فراموشى مىسپارند فَإِذا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّه مُخْلِصِينَ لَه الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذا هُمْ يُشْرِكُونَ ( عنكبوت - 65 ) .